Kompozycja "Chłopów" W.S Reymonta. Rytmy i toki.
1. Czas akcji:
Nie wiadomo który rok, ale na pewno było to po powstaniu styczniowym.
Zima,wiosna, lato - podział na 4 pory roku, nigdzie nie ma sprecyzowanej daty.
Data nie jest ważna, życie chłopów nie zależy od życia politycznego, zależy wyłącznie od pór roku.
Ważne dla nich są niedziele i święta.
Zatem czas i miejsce akcji nie są istotne.
2. Miejsce akcji:
Wieś Lipce i Tymów.
Lipce - Centralne miejsce to Kościół, w pobliżu był cmentarz. Niedaleko Kościoła była karczma Żyda Jankiela.
.... Wzdłuż drogi, wokół punktu centralnego, czyli Kościoła. We wsi był jeszcze młyn i dwór, do którego nikt nie chodził. Po powstaniu bowiem chłopi zostali uwłaszczeni, dwór nie interesował się nimi. Był również kowal. Wieś jest odgrodzona od dworku lasem, o który chłopi z ludźmi bogatymi toczą spór.
Chłopi są samowystarczalni, wszytko we wsi jest zorganizowane i bezpieczne.
Plan wydarzeń:
- Kolejność wydarzeń w I tomie
- Przygotowania do zimy
- zwyczaje, obyczaje, zabawy.
Plan wydarzeń
1. Agata wyrusza do miasta żebrać
2. Trwają prace - jesiennie wykopki
3. Zarzuty Boryny wobec Hanki i syna Antka, że nie dbają o gospodarstwo
4. Małżeńskie plany Boryny wobec Jagny
5. Jarmark w Tychowie
6. Huczne zaręczyny Jagny z Boryną
7. Wygnanie Hanki i Antka z domu Boryny
9. Wesele Boryny
10.Śmierć Kuby - parobka Boryny
tok - porządek wydarzeń ukazanych w powieści. Na tok wydarzeń nakłada się tok egzystencjonalny. Wszystko ma swój czas, niektóre rzeczy są nieodwracalne, np. ślub Boryny z Jagną, śmierć Kuby.
rytmy - niektóre rzeczy w toku są powtarzalne, np. prace na polu, żebracze życie Agaty. Rytmami są też święta. Kompozycja jest oparta na wzajemnie nakładających się na siebie tokach i rymach.
Święta - Rytmy :
- Zaduszki
Uczestniczyła w nich cała społeczność. Było to połączenie zwyczajów chrześcijańskich z pogańskimi.
Niedziela :
Wszyscy idą do Kościoła, każdy ma swoje miejsce, najbliżej ołtarza siedzą najbogatsi, nikt się nie buntuje takiemu porządkowi, każdy zna i akceptuje swoje miejsce.
W niedziele je się lepszy posiłek i nie pracuje. Mężczyźni w karczmie co niedzielę prowadzą rozmowy przy alkoholu. Jest to dzień odpoczynku.
Przygotowania do zimy:
- wykopki ziemniaków.
Ludzie zbierali się i kopali ziemniaki, by sprzedawać, bądź mieć na własne potrzeby.
- ocieplenie domu.
Wbijano pachołki i upychano słomą. Dom Borynów miał ocieplić Antek.
- Zbieranie kapusty.
Robiła to cała wieś. Ludzie szli w pole nawet przy złej pogodzie. Zebraną kapustę obierali, a następnie szatowali i wkładali ją do beczek. Ludzie zbierali się razem, była to tradycja i okazja do spotkań.
- Jarmark
Odbywał się jesienią w Tymowie. Na jarmarku sprzedawano nadmiar płodów i kupowano zapasy na zimę.
- Zbieranie chrustu i ściółki.
Był to materiał do palenia.
Te przygotowania tak jak świeta mają charakter rytmu. Są to czynności powtarzane co roku. Są to archetypiczne zachowania, ludzie nieświadomie postępują rytmicznie, mają to już wpisane w świadomość, tradycje te są przekazywane kolejnym pokoleniom.
Przykładem archetypicznego zachowania jest śmierć Boryny. Jest to śmierć symboliczna, wskazuje na związek chłopaka z ziemią. Boryna mimo, że był ranny, wyszedł na pole siać. Boryna miał to wpisane w świadomość i automatycznie jak co roku zasiał pole.
Obyczaje i zwyczaje:
- Obieranie kapusty u najbogatszego gospodarza.
- Małżeństwa zawierane ze względów majątkowych - Boryna i Jagna.
- Zaczynanie dnia i pracy od modlitwy.
- Hierarchia na mszy w Kościele. Było wtedy widoczne zróżnicowanie wsi, bogatsi stali na samym przodzie.
- Obyczaje weselne:
Gości do domu weselnego wprowadzali drużbowie.
Przybycie drużbów do pana młodego/
Posyłanie wódki i swatów przed zaręczynami
Obcinanie włosów pannie młodej
Zakładanie czepka na znak końca panieństwa
- wspólne posiłki z jednej miski.
Do miski pierwszy sięgał gospodarz.
- Po mszy niedzielnej mężczyźni szli do karczmy, a kobiety gotowały obiad.
- Rozrzucanie chleba w Zaduszki dla dusz czyśćcowych
- Wesela zwykle odbywały się na czas zimy i jesieni, ponieważ było najmniej pracy.
Obyczaje i zabobony również mają charakter rytmów.
Życie chłopów zależało od pór roku i od porządku kościelnego.
Porządek liturgiczny był dla chłopów jak kalendarz.
Reymont posunął się do mityzacji "Chłopów" - przestrzeń i czas są uniwersalne, zachowania są również uniwersalne i archetypiczne, podobnie jak w mitologii.
Hierarchia chłopów wynikała z ilości posiadanej ziemi.
- Bogaci - M. Boryna, Młynarz, Wójt, Kowal
- Średnio zamożni - Dominikowa
- Niezamożni - Bylica, czyli tata Hanki, Parobkowie, którzy w ogóle nie posiadali ziemi. Ci którzy są na wycółku, czyli Agata i Jagustynka, one również nie mają ziemi, nie mają żadnych praw.
Z taką hierarchią każdy się godzi, nikt nie protestuje, jest akceptowana.
Charakterystyka bohaterów.
Bohaterem pierwszoplanowym jest Maciej Boryna. Wszyscy jednak są tak samo ważni. Bohaterem zbiorowym są wszyscy chłopi, jak wskazuje sam tytuł.
MACIEJ BORYNA - ojciec, gospodarz, mąż.
Ma 58 lat, jest dwukrotnym wdowcem. Jest bogaty, ma dużo ziemi, liczy się we wsi, jest szanowany. Mimo wieku czuje się silny, nadal pracuje w polu. Boryna ma dwójkę dzieci
- Magda, która wyszła za mąż za Kowala
- Antek, którego żoną jest Hanka
- Józia, która była nadal panną, była jeszcze młoda
- Grzela - był w wojsku
Boryna miał wysoką pozycję we wsi, był szanowany, poważany, wszyscy liczyli się z jego zdaniem, chodzono do niego po rady.
Boryna jako gospodarz:
Był niezwykle pracowity, szanował pracę Kuby, mimo to kazał mu mieszkać ze zwierzętami, traktował go tylko jako parobka. W stosunku do innego pracownika, Witka, jest stanowczy, apodyktyczny, nie znosi sprzeciwu, Witek za karę jest przez niego bity. Boryna jako gospodarz jest sprawiedliwy, karał tych, którzy zaniedbywali swoje obowiązki. Boryna był impulsywny i porywczy. Gospodarstwo dzięki temu jak je prowadził, prosperowało doskonale, stodoła była zawsze pełna.
Boryna jako ojciec:
Czuł się silnym mężczyzną, samodzielnym. Było to widoczne w stosunku do Antka, nie przepisał jeszcze synowi ziemi, ponieważ nie chciał być na jego łasce.
Z mężem Magdy, Kowalem, Boryna miał spór o posag swojej córki Magdy, nie chciał zapłacić go, mimo że był to jego obowiązek.
Jeśli chodzi o stosunek do młodszej córki, Józi, ich relacje były słabe, było ich mało.
Boryna był nieustępliwy i chciał zawsze dominować, nie chciał oddać ziemi, ani zapłacić posagu.
Antek nie miał własnej ziemi, mieszkał z ojcem, który traktował go jak parobka. Chłopak buntował się, nie chciał służyć ojcu, miał już 30 lat, a nadal był na usługach Macieja.
Boryna jako mąż:
Maciej był zachwycony Jagną, potrafił wiele jej wybaczyć. Jagna miała być gospodynią, ale w domu nie robiła nic. Matka nie przygotowała ją do bycia gospodynią, a Boryna to zaakceptował.
Jagna - Miała 18 lat, była zatem młodą dziewczyną. Była piękna, miała długiego warkocza. W domu matka ją oszczędzała, wszystko za nią robili bracia.
Matka wiedziała, ze ze względu na urodę córki, można za nią wiele zyskać. Jagnie podobał się Antek, spotykali się i mieli romans.
Jagna uwodziła kolejnych mężczyzn, m. in. kleryka Jasia. Ludzie jednak nie akceptowali takiego zachowania. Jagna łamała prawa wsi, była zamężna, a mimo to uwodziła innych mężczyzn, również żonatych, jak w przypadku Antka. Bohaterka więc została wywieziona na gnoju poza miasto.
Jagna poddawała się mężczyznom, którzy okazywali jej względy i miłość. Jagna uwodziła mężczyzn nie do końca świadomie, nie potrafiła zapanować nad popędem seksualnym. Nie robiła tego z premedytacją, była wrażliwa, miała duszę artystki, nie pasowała do społeczności wiejskiej, do ich reguł i tradycji.
Antek mimo, że ją kochał, nie stanął w jej obronie, bał się, chęć posiadania ziemi była dla niego wartością nadrzędną.
Hanka - żona Antka, jest od niego całkowicie uzależniona. Pochodziła z średnio zamożnej rodziny, Antek bił ją, w ogóle nie liczył się z jej zdaniem.
Hanka była dobrą gospodynią, dbała o rodzinę, najważniejsze było dla niej to, by spełnić potrzeby dzieci i utrzymać rodzinę.
Gdy Boryna umiera, to właśnie jej zleca dbanie o gospodarstwo, zatem rozumie, że tylko Hanka jest do tego odpowiednią osobą, ufa tylko jej.
Drukuj artykuł
do strony głównej