Na pograniczu materii ożywionej i nieożywionej naukowcy postawili twory organiczne o pasożytniczym trybie życia zwane wirusami. Do świata ożywionego nie mogą zostać zakwalifikowane, ponieważ de facto nie mają budowy komórkowej, z kolei jednak w komórkach mogą przejawiać niektóre procesy życiowe, więc nie wolno ich również uznać za nieożywione. Pochodzenie tych tworów jest dyskusyjne, przypuszcza się jednak najczęściej, że są to usamodzielnione fragmenty komórek eukariotycznych.
Pojedyncza jednostka wirusa nazywana jest wirionem. Jest on zbudowany z zaledwie dwóch elementów: materiału genetycznego w postaci jedno lub dwuniciowego kwasu nukleinowego oraz białkowej otoczki, którą nazywa się kapsy dem. Kapsyd zbudowany jest z połączonych ze sobą jednostek powstałych przez połączenie kilku cząsteczek białka- kapsomerów. Ich budowa jest zakodowana materiale genetycznym i unikalna dla każdego wirusa. Forma kapsydu, również charakterystyczna dla danego wirusa, może być różna: wielościenna, pałeczkowata lub złożona (przypomina lądowniki kosmiczne). Dodatkowo niektóre wirusy, w tym na przykład wirus grypy czy HIV, mają specjalne otoczki powstałe z połączenia błon komórkowych gospodarza oraz glikoprotein wirusa.
Ponieważ samodzielna jednostka wirusa nie wykazuje żadnych czynności życiowych to należałoby się spodziewać wyginięcia wirusów, jednak tak się nie dzieje. Dlaczego? Otóż unikalną zdolnością wirusów jest zdolność namnażania się w innych komórkach. Zadanie wirusa jest proste: wniknąć do komórki, umieścić własny kwas nukleinowy (po ewentualnym wcześniejszym przekształceniu w inny rodzaj) w cząsteczce DNA gospodarza i pozwolić mechanizmom komórkowym powielić wirusowe białko. Wskutek tego prostego na pierwszy rzut oka zabiegu komórka zamiast produkować własne enzymy zaczyna syntezę białek wirusowych. Mechanizmy wbudowywania kwasu nukleinowego wirusa w DNA gospodarza mogą być różne w zależności od budowy wirusa i atakowanej komórki, jednak zawsze cykl kończy się lizą komórki gospodarza i uwolnieniem powstałych w niej w znacznych ilościach nowych wirionów. Ponieważ więc nie jest to typowy proces rozmnażania a jedynie sposób na powielenie wzorca genetycznego nie mówimy o rozmnażaniu się wirusów, ale o ich namnażaniu. Przy ekspresji wirusowych genów często dochodzi do mutacji, które są przyczyną tak dużej zmienności w świecie wirusów.
Systematyka wirusów opiera się na budowie kapsydu, która z kolei ściśle zależy od rodzaju atakowanych komórek. Stąd też wyróżnia się wirusy roślinne (dostają się do komórek poprzez uszkodzenia mechaniczne ściany komórkowej, zazwyczaj mają kształt pałeczkowaty i materiał genetyczny w formie RNA), zwierzęce (zróżnicowane pod względem kształtu i wymiarów, choć generalnie większość jest wielościenna, pełna dowolność dotyczy również materiału genetycznego, często są bardzo specyficzne) oraz bakteriofagi (najczęściej z DNA, o różnym kształcie i posiadające umiejętność samodzielnego uszkadzania błony komórkowej żywiciela).
Wirusy są przyczynami wielu chorób, w tym bardzo groźnych, mogących spowodować epidemię. Do najpospoliciej występujących wirusów należy wirus grypy, wścieklizny, pryszczycy, nosówki, myksomatozy, HIV, żółtaczki zakaźnej, zapalenia opon mózgowo- rdzeniowych. Do chorób wirusowych zalicza się także wiele chorób wielu dziecięcego: świnka, odra, różyczka i inne.
Zbliżoną budowę do wirusów mają wiroidy i priony. Pierwsze składają się wyłącznie z bardzo silnie skróconego, jednoniciowego fragmentu RNA i wywołują m.in. choroby ziemniaków i cytrusów. Priony natomiast są cząsteczkami białkowymi o nieznanym mechanizmie powielania. Są odporne na wysoką temperaturę i większość znanych czynników mutagennych. Wywołują m.in. chorobę „szalonych krów”.